- บทความ
- Other
28 เมษายน เป็นวันคล้ายวันเกิดของ สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ หรือที่ลูกศิษย์และผู้ที่นับถือมักเรียกว่า “อาจารย์ยิ้ม” แต่หากเป็นผู้ที่รู้จักสุธาชัยในฐานะอดีตผู้เข้าร่วมกับพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.) อาจจะคุ้นเคยกับเขาในชื่อ “สหายสมพร”
สุธาชัยเกิดในครอบครัวคนไทยเชื้อสายจีนที่บางเลน จังหวัดนครปฐมเมื่อ 28 เมษายน 2499 เมื่อโตขึ้นได้เข้าศึกษาที่โรงเรียนบางเลน และโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย ได้รู้จักกับเพื่อนอีกหลายคน เช่น วีระ ธีรภัทรานนท์, อดุลย์ วันไชยธนวงศ์, จุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ เป็นต้น จากนั้นได้เขาศึกษาระดับอุดมศึกษาที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และได้เข้าร่วมกับขบวนการนักศึกษาที่ออกมาเคลื่อนไหวต่อต้านเผด็จการในช่วงเหตุการณ์ 6 ตุลา 2519 ทำให้ในเวลาต่อมาสุธาชัยได้ตัดสินใจเข้าร่วมกับ พคท. ในพื้นที่จังหวัดสุราษฎร์ธานีในชื่อสหายสมพร และได้อยู่ในเขตงานเดียวกันกับ สหายสกล (อมร อมรรัตนานนท์), สหายเชิด (สุวิทย์ วัดหนู) สหายสืบแสง (จัตุรนต์ คชสีห์) และ สหายวีระ (สังศิต พิริยะรังสรรค์) เมื่อออกจากป่ามา สุธาชัยได้เข้าศึกษาที่คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒจนจบในปี 2524 แล้วเข้าทำงานหนังสือพิมพ์อีกหลายแห่ง จากนั้นมีโอกาสได้ร่วมฟื้นฟูพรรคสังคมประชาธิปไตยในช่วงปี 2529
ในปี 2532 สุธาชัยจบการศึกษาปริญญาโทสาขาประวัติศาสตร์จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยเขียนวิทยานิพนธ์เรื่อง "กระบวนการทางการเมืองที่ต่อต้านรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ครั้งที่ ๒" และเข้าเป็นอาจารย์ที่ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จากนั้นได้ทุนจากจุฬาฯไปศึกษาปริญญาเอกด้านประวัติศาสตร์โปรตุเกส ที่มหาวิทยาลัยบริสตอล ประเทศอังกฤษในปี 2541 โดยเขียนวิทยานิพนธ์เรื่อง "The Portuguese Lançados in Asia"
สุธาชัยเป็นนักวิชาการสายประวัติศาสตร์ที่มีชื่อเสียง และมีผลงานที่มีชื่อเสียงหลายชิ้นโดยเฉพาะส่วนที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์การเมืองไทย เช่น แผนชิงชาติไทย (ปรับปรุงจากวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาโท), สายธารประวัติศาสตร์ประชาธิปไตยไทย, เมื่ออรุณรุ่งฟ้า ขบวนการนักศึกษาไทย, น้ำป่า ฯลฯ และประวัติศาสตร์ยุโรป เช่น ประวัติศาสต์ยุโรปตะวันออก และประวัติศาสตร์โปรตุเกส นอกจากนี้สุธาชัยยังทำงานเคลื่อนไหวทางการเมืองอีกหลายด้าน ทั้งการจัดรายการวิทยุ, เขียนคอลัมน์การเมือง และเคยเข้าร่วมชุมนุมต่อต้านรัฐบาลทักษิณ ชินวัตรกับฝ่ายต่อต้านที่นำโดย สนธิ ลิ้มทองกุล ที่ต่อมารู้จักในชื่อ พันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย ก่อนที่ในเวลาต่อมาเมื่อพันธมิตรฯมีการเรียกร้อง นายกพระราชทาน สุธาชัยจึงมองว่าไม่ใช่แนวทางที่ต้องการจึงยุติการสนับสนุน และเมื่อเกิดรัฐประหาร 19 กันยายน 2549 สุธาชัยก็เป็นหนึ่งในนักวิชาการที่ออกมาเคลื่อนไหวต่อต้าน จนในเวลาต่อมาก็ได้สนับสนุนขบวนการเคลื่อนไหวของ กลุ่มคนเสื้อแดง และแสดงตนชัดเจนว่าสนับสนุนพรรคเพื่อไทย และยิ่งลักษณ์ ชินวัตรในการเลือกตั้งเมื่อปี 2554 นอกจากนี้สุธาชัยยังเป็นสมาชิก คณะรณรงค์แก้ไขมาตรา 112 (ครก.112) ที่รณรงค์ปฏิรูปมาตรา 112 ตามแนวทางข้อเสนอของ กลุ่มนิติราษฎร์ จนในช่วงวิกฤตการเมือง 2556 - 2557 จนนำมาสู่การรัฐประหาร 22 พฤษภาคม 2557 โดย คณะรักษาความสงบแห่งชาติ หรือ คสช. ที่มีหัวหน้าคือ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ผบ.ทบ. ในขณะนั้น ทำให้การเคลื่อนไหวของกลุ่มการเมืองต่างๆ ไม่สามารถจัดได้ กลุ่มนักศึกษาจึงได้เริ่มออกมาเคลื่อนไหวต่อต้านคณะรัฐประหาร ซึ่งหลายคนเป็นลูกศิษย์ของสุธาชัย บทบาทของเขาในช่วงนี้จึงเป็นการให้คำปรึกษาและสนับสนุนในฐานะอาจารย์และนักวิชาการอย่างเต็มที่
ช่วงบั้นปลายชีวิตของสุธาชัย เขาเจ็บป่วยด้วยโรคมะเร็ง แต่ยังคงพยายามสร้างสรรค์งานเขียนอย่างสม่ำเสมอ โดยในช่วงนั้นสุธาชัยได้รับการดูแลเอาใจใส่จากคนในครอบครัว โดยเฉพาะภรรยาคือ ศ.บาหยัน อิ่มสำราญ โดยมีมิตรสหายใกล้ชิดแวะเวียนมาเยี่ยมอย่างต่อเนื่อง แต่ด้วยสุขภาพที่ทรุดโทรมลงจากอาการป่วยและโรคประจำตัว สุธาชัย ยิ้มประเสริฐได้เสียชีวิตลงในวันที่ 27 กันยายน 2560 นำมาสู่ความอาลัยของครอบครัว มิตรสหาย และผู้ที่นับถือเป็นอย่างมาก
สุธาชัยในคำอาลัยของเพื่อน
สุธาชัยเป็นที่รักเคารพของใครหลายคน แม้ในสถานการณ์ที่ขั้วการเมืองถูกแบ่งแยกอย่างหนักในช่วงทษวรรษที่ 2540 - 2560 สุธาชัยก็ยังคงถูกกล่าวถึงด้วยความรักจากผู้ที่สนิทคุ้นเคยแม้จะยืนอยู่บนขั้วอุดมการณ์ที่ต่างกัน สังเกตได้จากมิตรสหาย ๆ ที่ต่างเขียนไว้อาลัยถึงสุธาชัยเมื่อสุธาชัยเสียชีวิตในวันที่ 27 กันยายน 2560 จุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ ช่วงที่ดำรงตำแหน่งรองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ โพสต์ไว้อาลัยการจากไปของสุธาชัยในเฟซบุ๊กส่วนตัวว่า
"หลายคนในแวดวงสื่อและผู้สนใจการเมือง... ล้วนเรียกอาจารย์สุธาชัยว่า "อาจารย์ยิ้ม".... แต่สำหรับผม...ผมเรียกอาจารย์สุธาชัยว่า "ยิ้ม" เฉยๆ
เพราะ"ยิ้ม"กับผม ไม่ใช่"ยิ้ม"แค่คนรู้จักกันผิวเผินทั่วไป แต่รู้จักกันมาตั้งแต่เรียนมัธยมด้วยกันที่"สวนกุหลาบ"...! และพบเจอ..กอดคอ..ตั้งวง...สนทนา..ด้วยรอยยิ้มฉันท์"เพื่อน"กันมาสม่ำเสมอ.... โดยเฉพาะในงาน"เลี้ยงรุ่น"... เกือบจะเรียกได้ว่า แทบไม่มีครั้งไหนที่ไม่ได้เจอกัน!...."
"ยิ้ม" จะใส่เสื้อสีอะไรไม่สำคัญ
เพราะในสายตาผม...!
"ยิ้ม" คือเพื่อนคนหนึ่งที่มีความปรารถนาดีต่อบ้านเมือง
"ยิ้ม" ไม่จำเป็นต้องคิดเหมือนผม
และผมก็ไม่จำเป็นต้องคิดเหมือน "ยิ้ม"
แต่ผมกับ "ยิ้ม" รักกัน ! และเป็นเพื่อนกันได้...
เพราะเราไม่ได้เอาความคิดต่างมาเป็นอุปสรรคกีดกันความผูกพันของความเป็นเพื่อน....!
จุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ โพสต์ภาพขณะเข้าเยี่ยมสุธาชัย เมื่อ 29 กรกฎาคม 2560
สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล อดีตอาจารย์ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งลี้ภัยทางการเมืองอยู่ที่ประเทศฝรั่งเศสได้โพสต์ภาพคู่กับสุธาชัยซึ่งถ่ายในคราวที่สุธาชัยและครอบครัวเดินทางไปที่ฝรั่งเศสเพื่อท่องเที่ยว คราวนั้นสมศักดิ์ได้นัดหมายเพื่อพบกับสุธาชัย และเพื่อพาท่องเที่ยวตามสถานที่และเส้นทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับคณะราษฎร แต่ด้วยสุขภาพของสุธาชัยที่ไม่แข็งแรงนัก ทำให้ตลอดระยะเวลาสิบกว่าวันที่ปารีสเขาต้องอยู่ที่โรงพยาบาล และเมื่อถึงวันเดินทางกลับ สมศักดิ์ได้เดินทางมาส่งสุธาชัยและครอบครัว ซึ่งเมื่อสุธาชัยเสียชีวิตลง สมศักดิ์ได้โพสต์ภาพถ่ายคู่กับสุธาชัยลงเฟซบุ๊กพร้อมเขียนคำไว้อาลัยถึงสุธาชัย โดยระบุไว้ช่วงหนึ่งว่า
ใครที่รู้จัก "ยิ้ม" จะรู้ว่า เขาเป็นคนแบบเดียวกับชื่อเล่น คือ "ง่ายๆ" อารมณ์ดี มองโลกในแง่ดี ทำงานๆไปเรื่อยๆ "พวกเรา" ทุกคน รวมถึงผม เวลานั่งถกเถียงเรื่องนั้นเรื่องนี้กัน ก็เกิดอารมณ์รุนแรงกันขึ้นมาเป็นธรรมดา แต่ผมไม่เคยเจอในกรณี "ยิ้ม" แม้จะถกเถียงกันยังไง เขาก็ยัง "สบายๆ"
ภาพสมศักดิ์ และสุธาชัย เมื่อ 22 กรกฎาคม 2560 ที่ฝรั่งเศสก่อนสุธาชัยจะเดินทางกลับไทย
ของสะสมพิพิธภัณฑ์สามัญชนที่เกี่ยวข้องกับ "สุธาชัย"
พิพิธภัณฑ์สามัญชนมี collection ที่สะสมไว้หลายชิ้นที่เกี่ยวข้องกับสุธาชัย ยิ้มประเสริฐ โดยมีของที่มาจากการจัดซื้อของพิพิธภัณฑ์เอง เช่น ผลงานเขียนต่างๆ ของสุธาชัย เช่น
- แผนชิงชาติไทย: ว่าด้วยรัฐและการต่อต้านรัฐ สมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม ครั้งที่สอง (พ.ศ.๒๔๙๑ - ๒๕๐๐) (พิมพ์ครั้งที่ 3) (2553)
- สายธารประวัติศาสตร์ประชาธิปไตยไทย (2551)
- น้ำป่า: บันทึกการต่อสู้ในเขตป่าเทือกเขาบรรทัด (2558)
- เมื่ออรุณจะรุ่งฟ้า: ขบวนการนักศึกษาไทย พ.ศ.2513 - 2519 (2564)
- เดินฝ่าความมืด (2560)
collection อีกส่วน พิพิธภัณฑ์สามัญชนได้รับมอบมาจาก ศ.บาหยัน อิ่มสำราญ ภรรยาและผู้จัดการมรดกของ อ.สุธาชัย ซึ่ง collection ส่วนนี้เป็นของใช้ และของสะสมส่วนตัวของ อ.สุธาชัย ซึ่ง collection ส่วนนี้มีหลายชิ้น โดยทางพิพิธภัณฑ์สามัญชนจะยกตัวอย่างบางส่วนมาให้ชมเป็นบางชิ้น
