นิทานดอยผาจิ ดอยผาช้าง จังหวัดพะเยา

ดอยผาช้างและดอยผาวัว

นิทานดอยผาช้าง ผาวัว และผาจิ

พิพิธภัณฑ์ชวนอ่านเรื่องเล่าตำนานซึ่งเป็นที่มาของชื่อดอยผาจิ และดอยผาช้าง จังหวัดพะเยา หนึ่งในอดีตเขตงานของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.) ที่เราลงพื้นที่ไปเก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์ถึงเรื่องเล่าประสบการณ์การต่อสู้กับรัฐไทยของอดีตสหายในพื้นที่ ‘หมู่บ้านสันติสุข’ อ.ปง จังหวัดพะเยา ที่ผู้อ่านทุกท่านสามารถรอติดตามอ่านเรื่องเล่าของอดีตสหายในตอนของซีรีย์ไดอารีดาวแดงของเราได้เร็วๆนี้

โดยหนึ่งในเรื่องเล่าที่น่าสนใจที่ได้จากการลงพื้นที่ครั้งนี้ก็คือ นิทานดอยผาจิ ผาช้าง

นานมาแล้วมีคู่รักหนุ่มสาวคู่หนึ่ง ชายหนุ่มชื่อ “ผา” และหญิงสาวชื่อ “จิ” ทั้งสองรักกันมานานมาก จนวันหนึ่งตัดสินใจจะแต่งงานเป็นสามีภรรยากัน แต่พ่อแม่ของทั้งสองฝ่ายไม่ยอม ทั้งสองคนเสียใจมากจึงตัดสินใจหนีออกจากบ้านที่เมืองเชียงทองเพื่อไปเมืองแพรว หวังจะไปเริ่มต้นชีวิตใหม่ด้วยกัน

นายผา และสาวจิเดินทางออกจากเมืองเชียงทอง โดยชายหนุ่มขี่ช้าง ส่วนหญิงสาวขี่วัว ทั้งคู่เดินทางกันไปแรมเดือนจนได้พบถ้ำน้ำพุข้าง ๆ แม่น้ำสายหนึ่งจึงนอนค้างคืนในถ้ำดังกล่าว พอรุ่งเช้าทั้งคู่ตื่นมาก็ตกใจ เมื่อเห็นช้างและวัวนอนตายอยู่ที่ปากถ้ำ ทั้งคู่เสียใจมากจึงนำร่างช้างและวัวไปฝัง พื้นที่ที่ฝังช้าง และวัวต่อมาถูกเรียกว่า “ผาช้าง” และ “ผาวัว”

ดอยผาช้าง

ดอยผาวัว

จากนั้นหนุ่มสาวทั้งสองจึงเดินเท้าต่อไปตามแม่น้ำสายนั้นจนสุดสาย เมื่อทั้งคู่มองไปเห็นภูเขาสูงแหลมลูกหนึ่งจึงขึ้นไปบนยอดนั้น ด้วยความรู้สึกเศร้าสลดในใจต่างฝ่ายจึงให้คำมั่นสัญญาว่าจะขอตายอยู่บนเขาลูกนี้ จากนั้นทั้งคู่ก็เด็ดยาสมุนไพรมีพิษมากินคนละ 3 ยอด และกอดคอกันตายพร้อมกันบนยอดดอยนั้น เมื่อตายแล้วนายผาได้กลายเป็น “แม่น้ำปี้” (พี่) ส่วนสาวจิกลายเป็น “แม่น้ำสาว” โดยลำน้ำทั้งสองสายไหลมารวมกันที่ “แม่น้ำยอม” ที่หมายความถึง ยอมทุกสิ่งทุกอย่าง ซึ่งปัจจุบันคือ “แม่น้ำยม”ส่วนยอดดอยที่นายผา และสาวจิกอดคอกันตายนั้นจึงถูกเรียกว่า “ดอยผาจิ”

ภูเขาที่ยอดสูงที่สุดในภาพนี้คือ ดอยผาจิ

นิทานเรื่องนี้ คนในพื้นที่เล่าว่าฟังมาจากพระธุดงค์รูปหนึ่งที่เดินทางจากจังหวัดเชียงรายมาที่หมู่บ้านสันติสุข เมื่อปี 2536 และได้ฝากพระพุทธรูป 1 องค์ไว้ให้เคารพบูชาในบ้านซึ่งทุกวันนี้ยังบูชาดูแลอยู่