พามาชม: 2475 Graphic Novel Exhibition: เขียน ความ หวัง โดย Sa-ard สะอาด

‘มันเริ่มจากหน้ากระดาษสักแผ่น ปากกาสักด้าม หมึกสักหยด บทสนทนาสักช่วง ที่เรื่องราวสักเรื่องได้เริ่มต้นขึ้น เดินทางล้มลุกคลุกคลาน ตีลังกาเลือดตกยางออก จนเกิดเป็นหนังสือสักเล่ม’ 

นี่เป็นประโยคแรกที่จะได้เห็นเมื่อก้าวเท้าเข้ามาในนิทรรศการ 2475 Graphic Novel Exhibition: เขียน ความ หวัง โดย ธนิสร์ วีระศักดิ์วงศ์ หรือนามปากกาที่คุ้นหูอย่าง ‘สะอาด’ นิทรรศการที่จะพาเราไปรู้จักกับหนังสือนวนิยายภาพ ‘2475 นักเขียนผีแห่งสยาม’ ที่ถูกถ่ายทอดผ่านเบื้องหลังการประกอบสร้างตัวละคร และโลกในจินตนาการที่ร้อยเรียงจนเป็นหนังสือเล่มนี้

นอกจากจะได้เห็นประโยคข้างต้นแล้ว ก็จะได้ยินเสียงของ ‘สะอาด’ จากโทรทัศน์ที่ตั้งอยู่หลังผืนผ้าสีขาวดำลายเส้นการ์ตูนฉากคณะราษฏรประกาศแถลงการณ์และ ‘นิภา’ ตัวละครเอกของเรื่อง เพื่อเกริ่นถึงความเป็นมาของนิทรรศการเบื้องหลังของหนังสือเล่มนี้จากมุมของนักเขียน

2475 นักเขียนผีแห่งสยาม คือนวนิยายภาพ (Graphic Novel) ที่เล่าเหตุการณ์ประวัติศาสตร์การปฏิวัติ 2475 ด้วยลายเส้นอันเป็นเอกลักษณ์ของสะอาดที่ถ่ายทอดเรื่องราวผ่านตัวละครหลักอย่าง ‘นิภา’ นักหนังสือพิมพ์สาวจากสำนักพิมพ์บางกอกนิวส์ผู้มีความเด็ดขาดและมุ่งมั่นซึ่งเราจะพบเห็นเธอได้ตลอดทั้งนิทรรศการตั้งแต่ชั้นแรกจนถึงชั้นสี่ 

ในมุมมองส่วนตัว เชื่อว่าใครหลายๆคนที่ได้อ่านเล่มนี้มาก่อนก็คงรู้สึกประทับใจกับวิธีการนำเสนอที่เต็มไปด้วยความสนุก ตื่นเต้น และมุขตลกที่สอดแทรกอยู่ในบางบทสนทนาพร้อมๆกับเนื้อเรื่องที่ชวนติดตาม โดยไม่ได้ทำให้เรารู้สึกง่วงหรือรู้สึกเบื่อหน่ายอย่างไม่น่าเชื่อ เพราะเมื่อรู้ตัวอีกที หนังสือเล่มนี้ก็อาจจะเป็นหนึ่งในหนังสือเล่มโปรดของเราไปแล้วก็เป็นได้

เมื่อเดินขึ้นมายังชั้นลอยก็จะพบกับแนวคิดเบื้องหลังที่อาจเรียกได้ว่าเป็นวัตถุดิบหรือส่วนผสมในการประกอบสร้างเรื่องเล่า ‘2475 นักเขียนผีแห่งสยาม’ จากกองหนังสือหลายเล่มที่มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ยุคคณะราษฏรซึ่งตั้งเรียงกันเป็นคอนโดสูงจากพื้นปูนจนสุดติดเพดาน เป็นมุมที่พาให้เราเห็นถึงความทุ่มเทของสะอาดในการค้นคว้าข้อมูลจนกลั่นออกมาเป็นหนังสือเล่มนี้ โดยเราจะพบว่าแม้เนื้อเรื่องจะสร้างมาจากจินตนาการของเขา แต่ก็เป็นจินตนาการที่อ้างอิงมาตามข้อเท็จจริงจากข้อมูลในหนังสือหลายเล่มที่สะอาดลงแรงอ่านจนหัวแทบแตก

ถึงแม้หนังสือ ‘2475 นักเขียนผีแห่งสยาม’ จะเป็นหนังสือที่เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ ก็ใช่ว่าการสืบค้นข้อมูลจะมีแต่เรื่องราวที่เกี่ยวกับประวัติศาสตร์เพียงอย่างเดียว บางฉากในเล่มที่เราคิดว่ามันอาจจะเป็นแค่ฉากธรรมดาที่ไม่ได้ส่งผลกับเนื้อเรื่องโดยตรง แต่การมีอยู่ของฉากเหล่านั้นทำให้ภาพรวมของเนื้อเรื่องมีความกลมกล่อมมากขึ้นกว่าเดิม เทคนิคในการวาดเหล่านี้ก็มาจากส่วนหนึ่งของกองหนังสือที่สะอาดได้ใช้ค้นคว้าเช่นเดียวกัน

อีกหนึ่งในเบื้องหลังที่สำคัญของหนังสือเล่มนี้ คือ การสร้างตัวละครและโลกในจินตนาการ (world building) ที่จัดแสดงอยู่บนชั้นสองของอาคาร เริ่มจากทางฝั่งซ้ายมือที่จะพบกับคำอธิบายแนะนำตัวละครหลักซึ่งแต่ละตัวละครจะมีลักษณะนิสัย บุคลิก และทัศนคติที่มีความแตกต่างอย่างชัดเจน ซึ่งก็ชวนให้เราในฐานะผู้อ่านหนังสือได้เข้าใจถึงการกระทำของตัวละครในเรื่องที่เป็นไปอย่างสมเหตุสมผล

ฝั่งขวามือของชั้นเดียวกัน จะเป็น การสร้างโลกในจินตนาการ (world building) ซึ่งประกอบไปด้วย 4 ด้านหลัก คือ การเมือง เศรษฐกิจ กฎหมาย และหนังสือพิมพ์ที่ล้วนถือเป็นองค์ประกอบที่จะทำให้เราได้เห็นบริบทของสังคมในเวลานั้นได้อย่างชัดเจนขึ้น เนื่องจากสะอาดได้มีการรวบรวมและใช้ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่ไม่ได้มีเพียงแค่ในสยามเท่านั้น แต่ยังมีการเทียบบริบทเหตุการณ์ในโลกที่เกิดขึ้นในระยะเวลาที่เรื่องราวกำลังดำเนินไปประกอบด้วย เพื่อแสดงให้เห็นว่าบริบทแวดล้อมก็เป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อทุก ๆ การกระทำของตัวละครในเรื่อง เช่น ด้านเศรษฐกิจ ที่มีการยกตัวอย่างเหตุการณ์ Great Depression เข้ามาอธิบายถึงสภาพเศรษฐกิจโลกว่าส่งผลต่อสยามประเทศอย่างไร

สำหรับพื้นที่จัดแสดงชั้นสาม ถือเป็นชั้นที่ทำให้เราเห็นถึงความรู้สึกทั้งหมดทั้งมวลของสะอาดในช่วงเวลาที่เขียนหนังสือเล่มนี้ผ่านเรื่องราวต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นระหว่างทางขณะที่สะอาดได้บรรจงจรดปลายปากกาลงไปในแต่ละวันบนแผ่นกระดาษเอสี่ซึ่งถูกรวบรวมจัดแสดงอยู่ภายในห้องกระจกของนิทรรศการที่จำลองเป็นห้องทำงานของสะอาด พร้อมกับมีภาพสเก็ตช์ เนื้อหาดราฟต์แรกที่มีโน้ตทิ้งไว้ หรือบางส่วนที่พบว่ามีการรื้อแล้วเขียนใหม่อีกหลายต่อหลายครั้ง กว่าจะเป็นเนื้อหาให้เราได้อ่านสักหน้าหนึ่งต้องมีขั้นตอนและรายละเอียดมากมายที่เราเองในฐานะผู้อ่านก็อาจนึกไม่ถึง

นอกเหนือจากนั้น ชั้นสามยังเปรียบเสมือนไดอารี่ของสะอาดที่พาเราไปสำรวจความคิด ความรู้สึกของเขาระหว่างทางที่เป็นไปอย่างล้มลุกคลุกคลานกว่าจะบรรลุเป้าหมายที่ตั้งใจได้นั้นเกิดอะไรขึ้นบ้าง ทั้ง อุปสรรค ความเหนื่อยกาย-ใจ และความหวังที่จะถ่ายทอดเรื่องราวนี้สู่สาธารณะชน

นิทรรศการนี้ ทำให้เราเห็นถึงความตั้งใจของสะอาดที่ไม่ใช่แค่เพียงความต้องการที่จะสร้างหนังสือเล่มหนึ่งขึ้นมาแล้วจบไป เพราะมิเช่นนั้นนิทรรศการนี้ก็คงจะมีเพียงแค่รูปวาดของสะอาดและหนังสือ ‘2475 นักเขียนผีแห่งสยาม’ ที่วางขายอยู่อย่างทื่อ ๆ แต่การเล่าถึงกระบวนการผลิตเบื้องหลังเช่นนี้ถือเป็นหัวใจหลักของนิทรรศการที่จะช่วยดึงดูดความสนใจจากผู้คนภายนอกที่อาจสงสัยว่า การเล่าเรื่องเหตุการณ์ 2475 ในครั้งนี้จะแตกต่างกับครั้งที่ผ่านมาอย่างไร กว่าจะเกิดหนังสือเล่มนี้ต้องผ่านอะไรมาบ้าง และนิทรรศการ 2475Graphic Novel Exhibition: เขียน ความ หวัง จะช่วยคลายความสงสัยเหล่านี้ให้ใครหลาย ๆ คนได้นั่นเอง
 

สรุป นิทรรศการ 2475 Graphic Novel Exhibition: เขียน ความ หวัง แสดงให้เห็นถึงความพยายามของ สะอาด นักเขียนผู้หยิบเรื่องราวทางประวัติศาสตร์มาเล่าใหม่ในรูปแบบของการเขียนนวนิยายและการวาดภาพจนเกิดเป็นหนังสือแนวนวนิยายภาพ ‘2475 นักเขียนผีแห่งสยาม’ ที่นำเสนอเรื่องราวเหตุการณ์อภิวัฒน์สยามผสมกับจินตนาการในมุมมองของคนรุ่นใหม่ได้อย่างน่าสนใจด้วยเนื้อหาที่ย่อยง่ายและชวนติดตาม ซึ่งเราจะได้เห็นถึงวิธีการและแนวคิดเบื้องหลังของนักเขียนผ่านนิทรรศการนี้

สำหรับนิทรรศการ 2475 Graphic Novel Exhibition: เขียน ความ หวัง โดย สะอาด เปิดให้เข้าชมตั้งแต่วันที่ 15 กุมภาพันธ์ จนถึง 16 มีนาคม 2568 เวลา 11:00 - 19:00 (หยุดวันจันทร์) ที่ Kinjai Contemporary เขตบางพลัด กรุงเทพฯ ใกล้สถานี MRT สิรินธร ทางออก 1

เรื่องและภาพโดย วริศรา สาอุบล